Snorra-Edda · Skáldskaparmál
Handbók fyrir skáld, sett fram sem samtal í veislu milli sjávarjötunsins Ægis og Braga, guðs skáldskaparins. Til að skýra hvers vegna skáld kalla gull „hár Sifjar“ eða skáldskap „mjöð Óðins“ segir Bragi sögurnar á bak við orðalagið: Iðunni og jötuninn Þjaza, skáldskaparmjöðinn, einvígi Þórs við Hrungni og Geirröð, dýrgripi dverganna, otursgjöldin og bölvaða gull Niflunga, kvörn Fróða, Hrólf kraka, hina endalausu orrustu Hjaðninga. Milli sagnanna og á eftir þeim koma skrár yfir kenningar og skáldleg heiti goða, manna, vopna, skipa, sjávar og margs fleira, hvert sannað með vísum nafngreindra skálda frá 9.–12. öld.
Hvernig á að lesa: Sögur og skrár skiptast á: sögurnar eru kaflar 1–6, 24–26, 46–54 og 62; hitt eru skrár til að glugga í. Nafnaskrárnar undir lokin kalla ekki fram myndaspjöld.
- Fornnorræna — Guðni Jónsson 1954 (útgáfa)
- Íslenska — sjálfvirk stafsetningarfærsla
- Enska — Brodeur 1916 (þýðing) · samröðun sjálfvirk; gervigreindardrög þar sem Brodeur 1916 vantar
- Enska · nútímaleg — gervigreindardrög
Inngangur: gervigreindardrög · óyfirfarið
39Mannkenningar ok kvenkenningarMannkenningar og kvenkenningarKennings for men and womendrögKafli XXXI hjá Brodeur
Hvernig skal kenna manninn? Mann skal kenna við verk sín, þat er hann veitir eða þiggr eða gerir. Hann má ok kenna til eignar sinnar, þeirar er hann á, ok svá ef hann gaf, svá ok við ættir þær, er hann kom af, svá þær, er frá honum kómu. Hvernig skal hann kenna við þessa hluti? Svá, at kalla hann vinnanda eða fremjanda fara sinna eða athafnar, víga eða sæfara eða veiða eða vápna eða skipa. Ok fyrir því at hann er reynir vápnanna ok viðr víganna, allt eitt ok vinnandi. Viðr heitir tré. Reynir heitir ok tré. Af þessum heitum hafa skáldin kallat manninn ask eða hlyn, lund eða öðrum viðarheitum karlkenndum ok kennt til víga eða skipa eða fjár. Mann er ok rétt at kenna til allra ásaheita. Kennt er ok við jötnaheiti, ok er þat flest háð eða lastmæli. Vel þykkir kennt til álfa.
Hvernig skal kenna manninn? Mann skal kenna við verk sín, það er hann veitir eða þiggur eða gerir. Hann má og kenna til eignar sinnar, þeirrar er hann á, og svo ef hann gaf, svo og við ættir þær, er hann kom af, svo þær, er frá honum komu. Hvernig skal hann kenna við þessa hluti? Svo, að kalla hann vinnanda eða fremjanda fara sinna eða athafnar, víga eða sæfara eða veiða eða vápna eða skipa. Og fyrir því að hann er reynir vápnanna og viður víganna, allt eitt og vinnandi. Viður heitir tré. Reynir heitir og tré. Af þessum heitum hafa skáldin kallað manninn ask eða hlyn, lund eða öðrum viðarheitum karlkenndum og kennt til víga eða skipa eða fjár. Mann er og rétt að kenna til allra ásaheita. Kennt er og við jötnaheiti, og er það flest háð eða lastmæli. Vel þykir kennt til álfa.
sjálfvirk stafsetning · óyfirfarið"How should man be periphrased? By his works, by that which he gives or receives or does; he may also be periphrased in terms of his property, those things which he possesses, and, if he be liberal, of his liberality; likewise in terms of the families from which he descended, as well as of those which have sprung from him. How is one to periphrase him in terms of these things? Thus, by calling him accomplisher or performer of his goings or his conduct, of his battles or sea-voyages or huntings or weapons or ships. And because he is a tester of weapons and a winner of battles,--the words for 'winner' and 'wood' being the same, as are also those for tester' and 'rowan,'--therefore, from these phrases, skalds have called man Ash or Maple, Grove, or other masculine tree-names, and periphrased him in such expressions in terms of battles or ships or possessions. It is also correct to periphrase man with all the names of the Æsir; also with giant-terms, and this last is for the most part for mocking or libellous purposes. Periphrasis with the names of elves is held to be favorable.
"Woman should be periphrased with reference to all female garments, gold and jewels, ale or wine or any other drink, or to that which she dispenses or gives; likewise with reference to ale-vessels, and to all those things which it becomes her to perform or to give.
Brodeur 1916 · raðað sjálfvirkt"How should man be periphrased? By his works, by what he gives or receives or does. He may also be periphrased in terms of his property, the things he owns, and, if he is generous, of his generosity; likewise in terms of the families he is descended from, as well as those that are descended from him. How is he to be periphrased in terms of these things? By calling him the accomplisher or performer of his journeys or his conduct, of his battles or sea voyages or hunts or weapons or ships. And because he is a tester of weapons and a winner of battles (the words for 'winner' and 'wood' being the same, as are those for 'tester' and 'rowan'), poets have, from these phrases, called man Ash or Maple, Grove, or other masculine tree-names, and periphrased him in such expressions in terms of battles or ships or possessions. It is also correct to periphrase man with all the names of the Æsir; also with giant-terms, and this is mostly for mockery or slander. Periphrasis with the names of elves is thought favourable.
"Woman should be periphrased with reference to all women's clothing, gold and jewels, ale or wine or any other drink, or to what she serves or gives; likewise with reference to ale-vessels, and to all the things that it is fitting for her to do or to give.
gervigreindardrög · óyfirfariðKonu skal kenna til alls kvenbúnaðar, gulls ok gimsteina, öls eða víns eða annars drykkjar, þess er hon selr eða gefr, svá ok til ölgagna ok allra þeira hluta, er henni samir at vinna eða veita. Rétt er at kenna hana svá at kalla hana selju eða lág þess, er hon miðlar, en selja eða lág, þat eru tré. Fyrir því er kona kölluð til kenningar öllum kvenkenndum viðarheitum. En fyrir því er kona kennd til gimsteina eða glersteina, at þat var í forneskju kvinnabúnaðr, er kallat var steinasörvi, er þær höfðu á hálsi sér. Nú er svá fært til kenningar, at konan er nú kennd við stein ok við öll steinsheiti. Kona er ok kennd við allar ásynjur eða valkyrjur eða nornir eða dísir. Konu er ok rétt at kenna við alla athöfn sína eða við eign eða ætt.
Konu skal kenna til alls kvenbúnaðar, gulls og gimsteina, öls eða víns eða annars drykkjar, þess er hún selur eða gefur, svo og til ölgagna og allra þeirra hluta, er henni samir að vinna eða veita. Rétt er að kenna hana svo að kalla hana selju eða lág þess, er hún miðlar, en selja eða lág, það eru tré. Fyrir því er kona kölluð til kenningar öllum kvenkenndum viðarheitum. En fyrir því er kona kennd til gimsteina eða glersteina, að það var í forneskju kvinnabúnaður, er kallað var steinasörvi, er þær höfðu á hálsi sér. Nú er svo fært til kenningar, að konan er nú kennd við stein og við öll steinsheiti. Kona er og kennd við allar ásynjur eða valkyrjur eða nornir eða dísir. Konu er og rétt að kenna við alla athöfn sína eða við eign eða ætt.
sjálfvirk stafsetning · óyfirfariðIt is correct to periphrase her thus: by calling her giver or user of that of which she partakes. But the words for 'giver' and 'user' are also names of trees; therefore woman is called in metaphorical speech by all feminine tree-names. Woman is periphrased with reference to jewels or agates for this reason: in heathen times what was called a 'stone-necklace,' which they wore about the neck, was a part of a woman's apparel; now it is used figuratively in such a way as to periphrase woman with stones and all names of stones. Woman is also metaphorically called by the names of the Ásynjur or the Valkyrs or Norris or women of supernatural kind. It is also correct to periphrase woman in terms of all her conduct or property or family.
Brodeur 1916 · raðað sjálfvirktIt is correct to periphrase her like this: by calling her giver or user of what she shares in. But the words for 'giver' and 'user' are also names of trees; so woman is called in metaphorical speech by all feminine tree-names. Woman is periphrased with reference to jewels or agates for this reason: in heathen times what was called a 'stone-necklace', which they wore around the neck, was part of a woman's dress; now it is used figuratively, so that woman is periphrased with stones and all names of stones. Woman is also metaphorically called by the names of the Ásynjur or the Valkyries or Norns or women of supernatural kind. It is also correct to periphrase woman in terms of all her conduct or property or family.
gervigreindardrög · óyfirfarið