Snorra-Edda · Skáldskaparmál
Handbók fyrir skáld, sett fram sem samtal í veislu milli sjávarjötunsins Ægis og Braga, guðs skáldskaparins. Til að skýra hvers vegna skáld kalla gull „hár Sifjar“ eða skáldskap „mjöð Óðins“ segir Bragi sögurnar á bak við orðalagið: Iðunni og jötuninn Þjaza, skáldskaparmjöðinn, einvígi Þórs við Hrungni og Geirröð, dýrgripi dverganna, otursgjöldin og bölvaða gull Niflunga, kvörn Fróða, Hrólf kraka, hina endalausu orrustu Hjaðninga. Milli sagnanna og á eftir þeim koma skrár yfir kenningar og skáldleg heiti goða, manna, vopna, skipa, sjávar og margs fleira, hvert sannað með vísum nafngreindra skálda frá 9.–12. öld.
Hvernig á að lesa: Sögur og skrár skiptast á: sögurnar eru kaflar 1–6, 24–26, 46–54 og 62; hitt eru skrár til að glugga í. Nafnaskrárnar undir lokin kalla ekki fram myndaspjöld.
- Fornnorræna — Guðni Jónsson 1954 (útgáfa)
- Íslenska — sjálfvirk stafsetningarfærsla
- Enska — Brodeur 1916 (þýðing) · samröðun sjálfvirk; gervigreindardrög þar sem Brodeur 1916 vantar
- Enska · nútímaleg — gervigreindardrög
Inngangur: gervigreindardrög · óyfirfarið
61Vápnakenningar ok herklæðaVápnakenningar og herklæðaKennings for weapons and armourdrögKafli XLVIII hjá Brodeur

Vápn ok herklæði skal kenna til orrostu ok til Óðins ok valmeyja ok herkonunga, kalla hjálm hött eða fald, en brynju serk eða skyrtu, en skjöld tjald, ok skjaldborgin er kölluð höll ok ræfr, veggr ok gólf. Skildir eru kallaðir ok kenndir við herskip, sól eða tungl eða lauf eða blik eða garðr skipsins. Skjöldr er ok kallaðr skip Ullar eða kennt til fóta Hrungnis, er hann stóð á skildi. Á fornum skjöldum var títt at skrifa rönd þá, er baugr var kallaðr, ok eru við þann baug skildir kenndir. Höggvápn, öxar eða sverð, er kallat eldar blóðs eða benja. Sverð heita Óðins eldar, en öxar kalla menn trollkvinna heitum ok kenna við blóð eða benjar eða skóg eða við. Lagvápn eru vel kennd til orma eða fiska. Skotvápn eru mjök kennd til hagls eða drífu eða rotu. Öllum þessum kenningum er marga lund breytt, því at þat er flest ort í lofkvæðum, er þessar kenningar þarf við. Svá kvað Víga-Glúmr:
Vopn og herklæði skal kenna til orustu og til Óðins og valmeyja og herkonunga, kalla hjálm hött eða fald, en brynju serk eða skyrtu, en skjöld tjald, og skjaldborgin er kölluð höll og ræfur, veggur og gólf. Skildir eru kallaðir og kenndir við herskip, sól eða tungl eða lauf eða blik eða garður skipsins. Skjöldur er og kallaður skip Ullar eða kennt til fóta Hrungnis, er hann stóð á skildi. Á fornum skjöldum var títt að skrifa rönd þá, er baugur var kallaður, og eru við þann baug skildir kenndir. Höggvápn, öxar eða sverð, er kallað eldar blóðs eða benja. Sverð heita Óðins eldar, en öxar kalla menn trollkvenna heitum og kenna við blóð eða benjar eða skóg eða við. Lagvápn eru vel kennd til orma eða fiska. Skotvápn eru mjög kennd til hagls eða drífu eða rotu. Öllum þessum kenningum er marga lund breytt, því að það er flest ort í lofkvæðum, er þessar kenningar þarf við. Svo kvað Víga-Glúmr:
sjálfvirk stafsetning · óyfirfarið"Weapons and armor should be periphrased in figures of battle, and with reference to Odin and the Valkyrs and host-kings: one should call a helmet Cowl, or Hood; a birnie, Sark, or Kirtle; a shield, Tent; and a shield-wall is termed Hall and Roof, Wall and Floor. Shields, periphrased in figures of warships, are called Sun, or Moon, or Leaf, or Sheen, or Garth, of the Ship; the shield is also called Ship of Ullr, or periphrased in terms of Hrungnir's feet, since he stood upon his shield. On ancient shields it was customary to paint a circle, which was called the 'ring,' and shields are called in metaphors of that ring. Hewing weapons, axes or swords, are called Fires of Blood, or of Wounds; swords are called Odin's Fires; but men call axes by the names of troll-women, and periphrase them in terms of blood or wounds or a forest or wood. Thrusting weapons are properly periphrased by calling them by names of serpents or fishes. Missile weapons are often metaphorically termed hail or sleet or storm. Variants of all these figures have been made in many ways, for they are used chiefly in poems of praise, where there is need of such metaphors.
So sang Víga-Glúmr:
Brodeur 1916 · raðað sjálfvirkt"Weapons and armour should be periphrased in terms of battle, and with reference to Odin and the Valkyries and host-kings. One should call a helmet Cowl, or Hood; a mail-coat, Shirt, or Tunic; a shield, Tent; and a shield-wall is called Hall and Roof, Wall and Floor. Shields, periphrased in terms of warships, are called Sun, or Moon, or Leaf, or Sheen, or Fence, of the Ship; the shield is also called Ship of Ullr, or periphrased in terms of Hrungnir's feet, since he stood on his shield. On ancient shields it was the custom to paint a circle, which was called the 'ring', and shields are named in metaphors of that ring. Hewing weapons, axes or swords, are called Fires of Blood, or of Wounds; swords are called Odin's Fires; but people call axes by the names of troll-women, and periphrase them in terms of blood or wounds or a forest or wood. Thrusting weapons are properly periphrased by calling them by the names of serpents or fish. Missile weapons are often called in metaphor hail or sleet or storm. All these figures have been varied in many ways, for they are used chiefly in poems of praise, where such metaphors are needed.
As Víga-Glúmr sang:
gervigreindardrög · óyfirfariðHangatýs at ganga,
þóttit þeim at hætta
þekkiligt, fyr brekku.
Hangatýs að ganga,
þóttið þeim að hætta
þekkilegt, fyr brekku.
The hosts have ceased from going
By the brink; not pleasant
The bravest held the venture.
the hosts have ceased from going
by the brink; the bravest
did not think the venture pleasant.
Svá kvað Einarr skálaglamm:
Svo kvað Einar skálaglamm:
sjálfvirk stafsetning · óyfirfariðThus sang Einarr Tinkling-Scale:
Brodeur 1916 · raðað sjálfvirktAs Einarr Tinkling-Scale sang:
gervigreindardrög · óyfirfariðhjaldrörr ok Sigvaldi,
hinn er fór í gný Gunnar,
gunndjarfr Búi, sunnan.
hjaldrör og Sigvaldi,
hitt er fór í gný Gunnar,
gunndjarfur Búi, sunnan.
Who from the south went forth
Into Gunn's Crash,--and din-swift
Sigvaldi offered battle.
who went out from the south
into Gunn's Crash, and din-swift
Sigvaldi offered battle.
Róða serkr, sem Tindr kvað:
Róða serkur, sem Tindur kvað:
sjálfvirk stafsetning · óyfirfariðSark of Ródi, as Tindr sang:
Brodeur 1916 · raðað sjálfvirktShirt of Ródi, as Tindr sang:
gervigreindardrög · óyfirfariðhrynserk, viðum brynju
hruðusk riðmarar Róða
rastar, varð at kasta.
hrynserk, viðum brynju
hruðust riðmarar Róða
rastar, varð að kasta.
To cast away the ring-rent
Streaming Sark of Odin,
Ródi's rocking sea-steeds were cleared.
to cast away the ring-torn
streaming Shirt of Odin,
Ródi's rocking sea-steeds were cleared.
Hamðis skyrta, sem Hallfreðr kvað:
Hamðis skyrta, sem Hallfreður kvað:
sjálfvirk stafsetning · óyfirfariðHamdir's Kirtle, as Hallfredr sang:
Brodeur 1916 · raðað sjálfvirktHamdir's Tunic, as Hallfredr sang:
gervigreindardrög · óyfirfariðunndýrs frömum runnum
hart á Hamðis skyrtum
hryngráp Egils vápna.
unndýrs frömum runnum
hart á Hamðis skyrtum
hryngráp Egils vápna.
Of Egill's weapons breaketh
Fiercely on Hamdir's Kirtles
Of the foremost wave-deer's warriors.
of Egill's weapons breaks
fiercely on Hamdir's Tunics
of the foremost wave-deer's warriors.
Sörla föt, enn sem hann kvað:
Sörla föt, enn sem hann kvað:
sjálfvirk stafsetning · óyfirfariðSörli's Garments, as he sang further:
Brodeur 1916 · raðað sjálfvirktSörli's Garments, as he also sang:
gervigreindardrög · óyfirfariðfregn ek görla þat, Sörla
rjóðask björt í blóði
benfúr méil-skúrum.
fregn eg görla það, Sörla
rjóðast björt í blóði
benfúr méil-skúrum.
In men's blood must be reddened;
I hear it clearly: Wound-Fire
In cutting showers of iron.
must be reddened in men's blood;
I hear it clearly: Wound-Fire
in cutting showers of iron.
[Hlakkar tjöld], sem Grettir kvað:
[Hlakkar tjöld], sem Grettir kvað:
sjálfvirk stafsetning · óyfirfariðShields are called Tents of Hlökk, as Grettír sang:
Brodeur 1916 · raðað sjálfvirktShields are called Tents of Hlökk, as Grettír sang:
gervigreindardrög · óyfirfariðhefjendr saman nefjum
Hildar veggs ok hjuggusk
hregg-Nirðir til skeggjum.
hefjendur saman nefjum
Hildar veggs og hjuggust
hregg-Nirðir til skeggjum.
Together, and the heroes
Of the Rain-Storm of Hildr's Shield-Wall
Hewed at each other's beards.
together, and the heroes
of the Rain-Storm of Hildr's Shield-Wall
hewed at each other's beards.
Róða ræfr, sem Einarr kvað:
Róða ræfur, sem Einar kvað:
sjálfvirk stafsetning · óyfirfariðRódi's Roof, as Einarr sang:
Brodeur 1916 · raðað sjálfvirktRódi's Roof, as Einarr sang:
gervigreindardrög · óyfirfariðÓðs beðvinu Róða
ræfrs, eignisk sá, regni
ramsvell, konungr elli.
Óðs beðvinu Róða
ræfrs, eignist sá, regni
ramsvell, konungur elli.
For the Rain of Freyja's Eyelids
Grows not less, my fair axe-head;
His age my lord so useth.
for the Rain of Freyja's Eyelids
grows no less, my fair axe-head;
so my lord uses his age.
Hildar veggr, sem kvað Grettir ok áðr er ritat. Skipsól, sem Einarr kvað:
Hildar veggur, sem kvað Grettir og áður er ritað. Skipsól, sem Einar kvað:
sjálfvirk stafsetning · óyfirfariðWall of Hildr, as Grettír sang, and as we have written before.
Ship-Sun, as Einarr sang:
Brodeur 1916 · raðað sjálfvirktWall of Hildr, as Grettír sang, and as we have written before.
Ship-Sun, as Einarr sang:
gervigreindardrög · óyfirfariðÓláfs skipa sólar.
Óláfs skipa sólar.
Reddens the flame of the Ship-Sun.
reddens the flame of the Ship-Sun.
Hlýrtungl, sem Refr kvað:
Hlýrtungl, sem Refur kvað:
sjálfvirk stafsetning · óyfirfariðMoon of the Ship's Cheek, as Refr sang:
Brodeur 1916 · raðað sjálfvirktMoon of the Ship's Cheek, as Refr sang:
gervigreindardrög · óyfirfariðfleygjendr alinleygjar
í hangferil hringa
hlýrtungli mér þrungu.
fleygjendur alinleygjar
í hangferil hringa
hlýrtungli mér þrungu.
Of Arm-Fire thrust the clear Moon
Of the Cheek into my hand-clasp,
The coiling track of red rings.
of Arm-Fire thrust the clear Moon
of the Cheek into my hand-clasp,
the coiling track of red rings.
Garðr skips, sem hér er:
Garður skips, sem hér er:
sjálfvirk stafsetning · óyfirfariðShip's Garth, as here:
Brodeur 1916 · raðað sjálfvirktShip's Fence, as here:
gervigreindardrög · óyfirfariðgarð steinfarinn barða,
sá var, gnýstærir geira,
gunnar æfr, sem næfrar.
garð steinfarinn barða,
sá var, gnýstærir geirra,
gunnar æfur, sem næfrar.
Shot through the stain-dyed Prow-Garth
As it were birch-bark; truly
He was a bitter battler.
shot through the stain-dyed Prow-Fence
as if it were birch-bark; truly
he was a bitter fighter.
Askr Ullar, sem Þjóðólfr kvað:
Askur Ullar, sem Þjóðólfur kvað:
sjálfvirk stafsetning · óyfirfariðAsh of Ullr, as here:
Brodeur 1916 · raðað sjálfvirktAsh of Ullr, as here:
gervigreindardrög · óyfirfariðUllar skips með fullu,
þar er samnagla siglur
slíðrdúkaðar ríða.
Ullar skips með fullu,
þar er samnagla siglur
slíðrdúkaðar ríða.
Grimly o'er our Prince shoot
With fullness, where are tossing
The fearsome covered spike-spars.
shoot grimly over our Prince
in full force, where the fearsome
covered spike-spars are tossing.
Ilja blað Hrungnis, sem Bragi kvað:
Ilja blað Hrungnis, sem Bragi kvað:
sjálfvirk stafsetning · óyfirfariðBlade of Hrungnir's Foot-Soles, as Bragi sang:
Brodeur 1916 · raðað sjálfvirktBlade of Hrungnir's Foot-Soles, as Bragi sang:
gervigreindardrög · óyfirfariðhvé hreingróit steini
Þrúðar skal ek ok þengil
þjófs ilja blað leyfa?
hve hreingróið steini
Þrúðar skal eg og þengil
þjófs ilja blað leyfa?
How I shall praise the Sole-Blade
Of Thrúdr's thief, stain-covered
With skill, and praise my king.
how I shall praise the Sole-Blade
of Thrúdr's thief, skilfully covered
with stain, and praise my king.
Bragi skáld kvað þetta um bauginn á skildinum:
Bragi skáld kvað þetta um bauginn á skildinum:
sjálfvirk stafsetning · óyfirfariðBragi the Skald sang this concerning the ring on the shield:
Brodeur 1916 · raðað sjálfvirktBragi the poet sang this about the ring on the shield:
gervigreindardrög · óyfirfariðgjöld baugnafaðs vildi
meyjar hjóls inn mæri
mögr Siguðar Högna.
gjöld baugnafaðs vildi
meyjar hjóls hinn mæri
mögur Siguðar Högna.
Renowned Son would have payment
In good kind for the ring-nave
Of the Ringing Wheel of Hildr.
Renowned Son wanted payment
in good kind for the ring-nave
of the Ringing Wheel of Hildr.
Hann kallaði skjöldinn Hildar hjól, en bauginn nöf hjólsins. Baugjörð, sem Hallvarðr kvað:
Hann kallaði skjöldinn Hildar hjól, en bauginn nöf hjólsins. Baugjörð, sem Hallvarður kvað:
sjálfvirk stafsetning · óyfirfariðHe called the shield Wheel of Hildr, and the ring the Nave of the Wheel.
Ring-Earth, as Hallvardr sang:
Brodeur 1916 · raðað sjálfvirktHe called the shield Wheel of Hildr, and the ring the Nave of the Wheel.
Ring-Earth, as Hallvardr sang:
gervigreindardrög · óyfirfariðrít brestr sundr in hvíta,
baugjörð brodda ferðar,
bjúgrennd, í tvau fljúga.
rít brestur sundur hin hvíta,
baugjörð brodda ferðar,
bjúgrennd, í tvö fljúga.
Sees the red-gleaming Ring-Earth
Fly in two parts; the white disk,
The pictured, bursts in sunder.
sees the red-gleaming Ring-Earth
fly in two; the white disc,
the painted one, bursts apart.
Svá er enn kveðit:
Svo er enn kveðið:
sjálfvirk stafsetning · óyfirfariðIt is also sung:
Brodeur 1916 · raðað sjálfvirktIt is also sung:
gervigreindardrög · óyfirfariðen á boga örvar.
en á boga örvar.
Arrows befit the bow.
arrows suit the bow.
Sverð er Óðins eldr, sem Kormákr kvað:
Sverð er Óðins eldur, sem Kormákur kvað:
sjálfvirk stafsetning · óyfirfariðA sword is Odin's Fire, as Kormákr sang:
Brodeur 1916 · raðað sjálfvirktA sword is Odin's Fire, as Kormákr sang:
gervigreindardrög · óyfirfariðGauts eld, hinn er styr belldi,
glaðfæðandi Gríðar,
gunnr. Komsk Urðr ór brunni
Gauts eld, hitt er styr belldi,
glaðfæðandi Gríðar,
gunnur. Komst Urður úr brunni
The Wolf's blithe Feeder, in tumult
Fared with Odin's ringing Fire-Flame;
Urdr came forth from the Well.
the Wolf's cheerful Feeder, went in tumult
with Odin's ringing Fire-Flame;
Urdr came out from the Well.
Hjálms eldr, sem kvað Úlfr Uggason:
Hjálms eldur, sem kvað Úlfur Uggason:
sjálfvirk stafsetning · óyfirfariðFire of the Helm, as Úlfr Uggason sang:
Brodeur 1916 · raðað sjálfvirktFire of the Helmet, as Úlfr Uggason sang:
gervigreindardrög · óyfirfariðfram haf-Sleipni þramma
Hildr, en Hrofts of gildar
hjalmelda mar felldu.
fram haf-Sleipni þramma
Hildur, en Hrofts of gildar
hjalmelda mar felldu.
Of the Mountain made the Sea-Horse
Roll forward, but the Champions
Of Odin's Helm-Fire felled her Wolf-Steed.
of the Mountain made the Sea-Horse
roll forward, but the Champions
of Odin's Helmet-Fire felled her Wolf-Steed.
Brynju eldr, sem kvað Glúmr Geirason:
Brynju eldur, sem kvað Glúmur Geirason:
sjálfvirk stafsetning · óyfirfariðFire of the Birnie, as Glúmr Geirason sang:
Brodeur 1916 · raðað sjálfvirktFire of the Mail-Coat, as Glúmr Geirason sang:
gervigreindardrög · óyfirfariðhryneld at þat brynju
foldar vörðr, sá er fyrðum
fjörn-harðan sik varði.
hryneld að það brynju
foldar vörður, sá er fyrðum
fjörn-harðan sig varði.
Let the Birnie's Streaming Fire whine,
Hone-whetted, he who warded
Him strongly 'gainst the warriors.
let the Mail-Coat's Streaming Fire whine,
whetted on the hone, he who defended
himself strongly against the warriors.
Randar íss ok grand hlífar, sem Einarr kvað:
Randar ís og grand hlífar, sem Einar kvað:
sjálfvirk stafsetning · óyfirfariðIce of the Rim, and Hurt of Sheltering Weapons, as Einarr sang:
Brodeur 1916 · raðað sjálfvirktIce of the Rim, and Hurt of Sheltering Weapons, as Einarr sang:
gervigreindardrög · óyfirfariðranda ís at vísa,
grand berum hjalms í hendi,
hvarmþey drifinn Freyju.
randa ís að vísa,
grand berum hjalms í hendi,
hvarmþey drifinn Freyju.
With Freyja's golden Eye-Thaw,
From the upright prince high-hearted;
We bear in hand the Helm's Hurt.
with Freyja's golden Eye-Thaw,
from the upright, high-hearted prince;
we bear in hand the Helmet's Hurt.
Öx heitir trollkona hlífa, sem Einarr kvað:
Öx heitir trollkona hlífa, sem Einar kvað:
sjálfvirk stafsetning · óyfirfariðAn axe is called Troll-Woman of Sheltering Weapons, as Einarr sang:
Brodeur 1916 · raðað sjálfvirktAn axe is called Troll-Woman of Sheltering Weapons, as Einarr sang:
gervigreindardrög · óyfirfariðríðendr, við brá Gríðar
fjörnis fagrt of skornir,
foldviggs, drekar liggja.
ríðendur, við brá Gríðar
fjörnis fagurt of skornir,
foldviggs, drekar liggja.
May see how, richly carven,
The dragons close are brooding
'Gainst the brow of the Helm-Ogress.
may see how, richly carved,
the dragons lie brooding close
against the brow of the Helmet-Ogress.
Spjót er ormr kallat, sem Refr kvað:
Spjót er ormur kallað, sem Refur kvað:
sjálfvirk stafsetning · óyfirfariðA spear is called Serpent, as Refr sang:
Brodeur 1916 · raðað sjálfvirktA spear is called Serpent, as Refr sang:
gervigreindardrög · óyfirfariðminn, þar er ýtar finnask,
æfr á aldar lófum
eikinn borðs at leika.
minn, þar er ýtar finnast,
æfur á aldar lófum
eikinn borðs að leika.
Of the markings of the Shield-Board
Savagely doth sport, in
My palms, where men in strife meet.
of the markings of the Shield-Board
sports savagely in
my palms, where men meet in strife.
Örvar eru kallaðar hagl boga eða strengjar eða hlífa eða orrostu, sem Einarr kvað skálaglamm:
Örvar eru kallaðar hagl boga eða strengjar eða hlífa eða orustu, sem Einar kvað skálaglamm:
sjálfvirk stafsetning · óyfirfariðArrows are called Hail of the Bow or Bowstring, or of the Shelters, or of Battle, as Einarr Tinkling-Scale sang:
Brodeur 1916 · raðað sjálfvirktArrows are called Hail of the Bow or Bowstring, or of the Shelters, or of Battle, as Einarr Tinkling-Scale sang:
gervigreindardrög · óyfirfariðbarg óþyrmir varga,
hagl ór Hlakkar seglum,
hjörs, rakkliga fjörvi.
barg óþyrmir varga,
hagl úr Hlakkar seglum,
hjörs, rakklega fjörvi.
From the Sails of Hlökk the Bow-Hail:
Bravely the Wolf's Supporter
Warded his life in battle.
the Bow-Hail from the Sails of Hlökk:
bravely the Wolf's Supporter
guarded his life in battle.
Ok Hallfreðr:
Og Hallfreður:
sjálfvirk stafsetning · óyfirfariðAnd Hallfredr:
Brodeur 1916 · raðað sjálfvirktAnd Hallfredr:
gervigreindardrög · óyfirfariðgagls við strengjar hagli
hungreyðöndum hanga
hléðut járni séðar.
gagls við strengjar hagli
hungreyðöndum hanga
hléðut járni séðar.
Knitted with iron, saved not
From the Shaft-Hail of the Bowstring.
knitted with iron, did not save
from the Shaft-Hail of the Bowstring.
Ok Eyvindr skáldaspillir:
Og Eyvindur skáldaspillir:
sjálfvirk stafsetning · óyfirfariðAnd Eyvindr Skald- Despoiler:
Brodeur 1916 · raðað sjálfvirktAnd Eyvindr Skald-Despoiler:
gervigreindardrög · óyfirfariðlandvörðr, er brast, Hörða,
brynju hagl í benjum,
bugusk almar, geð falma.
landvörður, er brast, Hörða,
brynju hagl í benjum,
bugust almar, geð falma.
Thy spirit little faltered,
When the Birnie's Hail in the wound burst;
Bent were the stringèd elm-bows.
your spirit hardly faltered
when the Mail-Coat's Hail burst in the wound;
the strung elm-bows were bent.
