Snorra-Edda · Skáldskaparmál
Handbók fyrir skáld, sett fram sem samtal í veislu milli sjávarjötunsins Ægis og Braga, guðs skáldskaparins. Til að skýra hvers vegna skáld kalla gull „hár Sifjar“ eða skáldskap „mjöð Óðins“ segir Bragi sögurnar á bak við orðalagið: Iðunni og jötuninn Þjaza, skáldskaparmjöðinn, einvígi Þórs við Hrungni og Geirröð, dýrgripi dverganna, otursgjöldin og bölvaða gull Niflunga, kvörn Fróða, Hrólf kraka, hina endalausu orrustu Hjaðninga. Milli sagnanna og á eftir þeim koma skrár yfir kenningar og skáldleg heiti goða, manna, vopna, skipa, sjávar og margs fleira, hvert sannað með vísum nafngreindra skálda frá 9.–12. öld.
Hvernig á að lesa: Sögur og skrár skiptast á: sögurnar eru kaflar 1–6, 24–26, 46–54 og 62; hitt eru skrár til að glugga í. Nafnaskrárnar undir lokin kalla ekki fram myndaspjöld.
- Fornnorræna — Guðni Jónsson 1954 (útgáfa)
- Íslenska — sjálfvirk stafsetningarfærsla
- Enska — Brodeur 1916 (þýðing) · samröðun sjálfvirk; gervigreindardrög þar sem Brodeur 1916 vantar
- Enska · nútímaleg — gervigreindardrög
Inngangur: gervigreindardrög · óyfirfarið
81MannaheitiNames for mendrögKafli LXV hjá Brodeur
Skáld heita greppar, ok rétt er í skáldskap at kalla svá hvern mann, er vill. Rekkar váru kallaðir þeir menn, er fylgðu Hálfi konungi, ok af þeirra nafni eru rekkar kallaðir hermenn, ok er rétt at kalla svá alla menn. Lofðar heita ok menn í skáldskap, sem fyrr er ritat. Skatnar váru þeir menn kallaðir, er fylgðu þeim konungi, er Skati mildi var kallaðr. Af hans nafni er skati kallaðr hverr, er mildr er. Bragnar heita þeir, er fylgðu Braga konungi inum gamla. Virðar heita þeir menn, er meta mál manna. Fyrðar ok firar ok verar heita landvarnarmenn. Víkingar ok flotnar, þat er skipa herr. Beimar, svá hétu þeir, er fylgðu Beimuna konungi. Gumnar eða gumar heita flokkstjórar, svá sem gumi er kallaðr í brúðför. Gotnar eru kallaðir af heiti konungs þess, er Goti er nefndr, er Gotland er við kent. Hann var kallaðr af nafni Óðins ok dregit af Gauts nafni, því at Gautland eða Gotland var kallat af nafni Óðins, en Svíþjóð af nafni Sviðurs. Þat er ok heiti Óðins. Í þann tíma var kallat allt meginland, þat er hann átti, Reiðgotaland, en eyjar allar Eygotaland. Þat er nú kallat Danaveldi ok Svíaveldi. Drengir heita ungir menn búlausir, meðan þeir afla sér fjár eða orðstír, þeir fardrengir, er milli landa fara, þeir konungsdrengir, er höfðingjum þjóna, þeir ok drengir, er þjóna ríkum mönnum eða bóndum. Drengir heita vaskir menn ok batnandi.
Skáld heita greppar, og rétt er í skáldskap að kalla svo hvern mann, er vill. Rekkar voru kallaðir þeir menn, er fylgðu Hálfi konungi, og af þeirra nafni eru rekkar kallaðir hermenn, og er rétt að kalla svo alla menn. Lofðar heita og menn í skáldskap, sem fyrr er ritað. Skatnar voru þeir menn kallaðir, er fylgðu þeim konungi, er Skati mildi var kallaður. Af hans nafni er skati kallaður hver, er mildur er. Bragnar heita þeir, er fylgðu Braga konungi hinum gamla. Virðar heita þeir menn, er meta mál manna. Fyrðar og firrar og verar heita landvarnarmenn. Víkingar og flotnar, það er skipa her. Beimar, svo hétu þeir, er fylgðu Beimuna konungi. Gumnar eða gumar heita flokkstjórar, svo sem gumi er kallaður í brúðför. Gotnar eru kallaðir af heiti konungs þess, er Goti er nefndur, er Gotland er við kent. Hann var kallaður af nafni Óðins og dregið af Gauts nafni, því að Gautland eða Gotland var kallað af nafni Óðins, en Svíþjóð af nafni Sviðurs. Það er og heiti Óðins. Í þann tíma var kallað allt meginland, það er hann átti, Reiðgotaland, en eyjar allar Eygotaland. Það er nú kallað Danaveldi og Svíaveldi. Drengir heita ungir menn búlausir, meðan þeir afla sér fjár eða orðstír, þeir fardrengir, er milli landa fara, þeir konungsdrengir, er höfðingjum þjóna, þeir og drengir, er þjóna ríkum mönnum eða bóndum. Drengir heita vaskir menn og batnandi.
sjálfvirk stafsetning · óyfirfarið"Skalds are called bards; and in skaldship it is correct to call any man so whom one will. Those men who served King Hálfr were called Champions. and from their name warriors are called champions; and it is correct to call all men so. In skaldship men are called Lofdar also, as is written above.3 Those men were called Skatnar4 who served the king named Skati the Munificent: from his name every one who is munificent is called Skati. They who followed Bragi the Old were called Bragnar.5 They who assess the transactions of men are called taxers. Fyrdar and Firar7 are they called who defend the land. Vikings and fleet-men form a ship-army. They who followed King Beimuni were called Beimar.8 Captains of companies are called Grooms, even as he is called who carries home a bride. The Goths are named after that king who was called Goti, from whom Gotland is named: he was so called after Odin's name, derived from the name Gautr, for Gautland or Gotland was named after Odin's name, and Sweden from the name of Svidurr, which is also a title of Odin's. At that time all the mainland which he possessed was called Reid-Gotaland, and all the islands, Ey-Gotaland: that is now called the Realm of Danes or of Swedes.
"Young men not householders are called Drengs, while they are acquiring wealth and glory: sea-faring Drengs are they who voyage from land to land; King's Drengs are they who serve rulers. They also are Drengs who serve wealthy men or franklins; valiant and ambitious men are called Drengs.
Brodeur 1916 · raðað sjálfvirkt"Poets are called bards, and in poetry it is correct to call any man so, if one wishes. The men who served King Hálfr were called Champions, and from their name warriors are called champions; and it is correct to call all men so. In poetry men are also called Lofdar, as is written above. The men who served the king named Skati the Munificent were called Skatnar: from his name everyone who is munificent is called Skati. Those who followed Bragi the Old were called Bragnar. Those who assess the dealings of men are called assessors. Those who defend the land are called Fyrdar and Firar. Vikings and fleet-men make up a ship-army. Those who followed King Beimuni were called Beimar. Captains of companies are called Grooms, just as the man who brings home a bride is called. The Goths are named after the king who was called Goti, from whom Gotland is named. He was so called after Odin's name, derived from the name Gautr, for Gautland or Gotland was named after Odin's name, and Sweden from the name of Svidurr, which is also a title of Odin's. At that time all the mainland that he possessed was called Reid-Gotaland, and all the islands Ey-Gotaland: that is now called the Realm of Danes or of Swedes.
"Young men who are not householders are called Drengs while they are gaining wealth and glory. Seafaring Drengs are those who voyage from land to land; King's Drengs are those who serve rulers. Those who serve wealthy men or freeholders are Drengs too; and valiant and ambitious men are called Drengs.
gervigreindardrög · óyfirfariðSeggir eru kallaðir ok kníar ok liðar, þat eru fylgðarmenn. Þegnar ok hölðar, svá eru búendr kallaðir. Ljónar heita þeir menn, er ganga of sættir manna. Þeir menn eru, er svá eru kallaðir: kappar, kenpur, garpar, snillingar, hreystimenn, harðmenni, afarmenni, hetjur. Þessi heiti standa hér í mót at kalla mann blauðan, veykan, þjarfan, þirfing, blotamann, skauð, skræfu, skrjáð, vák, vám, læra, sleyma, teyða, dugga, dási, dirokkr, dusilmenni, ölmusa, auvirð, vílmögr. Örr maðr heitir mildingr, mæringr, skati, þjóðskati, gullskati, mannbaldr, sælingr, sælkeri, auðkýfingr, ríkmenni, höfðingi. Hér í mót er svá kallat: hnöggvingr, glöggvingr, mælingr, vesalingr, féníðingr, gjöflati. Heitir spekingr ráðvaldr. Heitir ok óvitr maðr fífl, afglapi, gassi, ginningr, gaurr, glópr, snápr, fóli, ærr, óðr, galinn. Snyrtimaðr ofláti, drengr, glæsimaðr, stertimaðr, prýðimaðr. Heitir hraumi, skrápr, skrokkr, skeiðklofi, flangi, slinni, fjósnir, slápr, dröttr.
Seggir eru kallaðir og kníar og liðar, það eru fylgðarmenn. Þegnar og hölðar, svo eru búendur kallaðir. Ljónar heita þeir menn, er ganga of sættir manna. Þeir menn eru, er svo eru kallaðir: kappar, kenpur, garpar, snillingar, hreystimenn, harðmenni, afarmenni, hetjur. Þessi heiti standa hér í mót að kalla mann blauðan, veykan, þjarfan, þirfing, blotamann, skauð, skræfu, skrjáð, vág, vám, læra, sleyma, teyða, dugga, dási, dirokkur, dusilmenni, ölmusa, auvirð, vílmögur. Ör maður heitir mildingur, mæringur, skati, þjóðskati, gullskati, mannbaldur, sælingur, sælkeri, auðkýfingur, ríkmenni, höfðingi. Hér í mót er svo kallað: hnöggvingur, glöggvingur, mælingur, vesalingur, féníðingur, gjöflati. Heitir spekingur ráðvaldur. Heitir og óvitur maður fífl, afglapi, gassi, ginningur, gaur, glópur, snápur, fóli, ær, óður, galinn. Snyrtimaður ofláti, drengur, glæsimaður, stertimaður, prýðimaður. Heitir hraumi, skrápur, skrokkur, skeiðklofi, flangi, slinni, fjósnir, slápur, dröttur.
sjálfvirk stafsetning · óyfirfariðWarriors are also called Champions and Troops: these are soldiers. Freeholders are called Thanes and Yeomen; those men who go about reconciling men are called Day-Men. These men are they who are called Champions, Kemps, Men of War, Brave Men, Valiant Men, Hardy Men, Overpowerers, Heroes. Over against these are the following terms: Soft, Weak, Unleavened, Leavenless, Melting One, Sheath, Coward, Skulker, Weakling, Qualmish, Caitiff, Scamp, Vile One, Dog, Lout, Feeble One, Paltry' One, Imbecile, Bungler, Son of Wretchedness.
"A good man of his hands is called Munificent, Illustrious, Towerer, Mighty Towerer, Towering Gold-Giver, Prince of Men, Wealthy One, Prosperous, Heaper-Up of Riches, Mighty Man, Chieftain. In contrast to these are they who are called Niggard, Miser, Calculator, Wretched One, Wealth-Hiding, Gift-Tardy One. A man wise in Counsel is called Wielder of Counsel. A witless man is called Clown, Oaf, Gander, Dupe, Boor, Idiot, Dolt, Fool, Madman, Maniac, Moon-Struck. One who thinks much of dress is called Gaudy, Dreng, Glittering One, Careful of Attire, Tricked-Out. A noisy fellow is called Shark-Skin, Braggart, Sheath-Cleaner, Fawner, Brawler, Good-for-Naught, Worthless One.
Brodeur 1916 · raðað sjálfvirktWarriors are also called Champions and Troops: these are soldiers. Freeholders are called Thanes and Yeomen; the men who go about reconciling people are called Day-Men. These are the men who are called Champions, Fighters, Men of War, Brave Men, Valiant Men, Hardy Men, Overpowerers, Heroes. Set against these are the following terms: Soft, Weak, Unleavened, Leavenless, Melting One, Sheath, Coward, Skulker, Weakling, Qualmish, Wretch, Scamp, Vile One, Dog, Lout, Feeble One, Paltry One, Imbecile, Bungler, Son of Wretchedness.
"An open-handed man is called Munificent, Illustrious, Towerer, Mighty Towerer, Towering Gold-Giver, Prince of Men, Wealthy One, Prosperous, Heaper-Up of Riches, Mighty Man, Chieftain. In contrast to these are those who are called Niggard, Miser, Calculator, Wretched One, Wealth-Hiding, Gift-Tardy One. A man wise in counsel is called Wielder of Counsel. A witless man is called Clown, Oaf, Gander, Dupe, Boor, Idiot, Dolt, Fool, Madman, Maniac, Moon-Struck. One who thinks a great deal of dress is called Gaudy, Dreng, Glittering One, Careful of Attire, Tricked-Out. A noisy fellow is called Shark-Skin, Braggart, Sheath-Cleaner, Fawner, Brawler, Good-for-Nothing, Worthless One.
gervigreindardrög · óyfirfariðLýðr heitir landfólk eða ljóðr. Heitir ok þræll kefsir, þjónn, önnungr, þirr.
Lýður heitir landfólk eða ljóður. Heitir og þræll kefsir, þjónn, önnungur, þir.
sjálfvirk stafsetning · óyfirfariðCommon-folk are called Country-folk or People. A thrall is called Kept-Man, Serf, Laborer, Servant.
Brodeur 1916 · raðað sjálfvirktThe common folk are called Country-folk or People. A slave is called Kept-Man, Serf, Labourer, Servant.
gervigreindardrög · óyfirfarið