Eddukvæði · Önnur kvæði
Kvæði undir eddukvæðaháttum sem ekki eru í Konungsbók: vísur úr Hervarar sögu og Heiðreks og úr Hálfs sögu (með gátum Gestumblinda), brot sem safnað er saman sem Eddubrot, kristna sýnakvæðið Sólarljóð, og Hrafnagaldur Óðins, sem er líklega frá tímum eftir miðaldir.
Hvernig á að lesa: Bellows þýddi fæst þessara kvæða; enski texti þeirra er gervigreindardrög, merkt sem slík.
- Fornnorræna — Guðni Jónsson 1949 (útgáfa)
- Íslenska — sjálfvirk stafsetningarfærsla
- Enska — gervigreindardrög; einnig Brodeur 1916, Thorpe 1866
- Enska · nútímaleg — gervigreindardrög
Inngangur: gervigreindardrög · óyfirfarið
EddubrotEddic Fragmentsdrög0 erindi · enska: gervigreindardrög
Brot og stakar eddukvæðavísur sem safnað er úr öðrum heimildum. gervigreindardrög · óyfirfarið
1.
Hár segir, at hann (Gylfi) kom eigi heill út, nema hann sé fróðari, ok
Hár segir, að hann (Gylfi) kom eigi heill út, nema hann sé fróðari, og
sjálfvirk stafsetning · óyfirfariðHárr says that he (Gylfi) would not come out unharmed unless he proved the wiser, and
gervigreindardrög · óyfirfariðmeðan þú fregn,
sitja skal sá, er segir."
Snorri vitnar í þetta í Gylfaginning 2.11
meðan þú fregn,
sitja skal sá, er segir."
while you ask;
he who answers shall sit."
2.
Njörðr á þá konu, er Skaði heitir, dóttir Þjaza jötuns. Skaði vill hafa bústað þann, er átt hafði faðir hennar, - þat er á fjöllum nökkurum, þar sem heitir Þrymheimr, - en Njörðr vill vera nær sæ. Þau sættust á þat, at þau skyldu vera níu nætr í Þrymheimi, en þá aðrar níu at Nóatúnum. En er Njörðr kom aftr til Nóatúna af fjallinu, þá kvað hann þetta:
Njörður á þá konu, er Skaði heitir, dóttir Þjassa jötuns. Skaði vill hafa bústað þann, er átt hafði faðir hennar, - það er á fjöllum nokkrum, þar sem heitir Þrymheimur, - en Njörður vill vera nær sæ. Þau sættust á það, að þau skyldu vera níu nætur í Þrymheimi, en þá aðrar níu að Nóatúnum. En er Njörður kom aftur til Nóatúna af fjallinu, þá kvað hann þetta:
sjálfvirk stafsetning · óyfirfariðwhile you ask;
he who answers shall sit."
vark-a ek lengi á,
nætr einar níu;
ulfa þytr
mér þótti illr vera
hjá söngvi svana."
Þá kvað Skaði þetta:
sævar beðjum á
fugls jamri fyrir,
sá mik vekr,
er af víði kemr,
morgun hverjan már."
Snorri vitnar í þetta í Gylfaginning 23.2, Gylfaginning 23.4
vark-a eg lengi á,
nætur einar níu;
úlfa þytur
mér þótti illur vera
hjá söngvi svana."
Þá kvað Skaði þetta:
sævar beðjum á
fugls jamri fyrir,
sá mig vekur,
er af víði kemur,
morgun hverjan már."
I was not long on them,
only nine nights;
the howling of wolves
seemed to me ugly
beside the song of swans."
Then Skaði spoke this:
on the beds of the sea
for the screeching of the bird;
he wakes me,
who comes from the sea,
every morning: the gull."
3.
Ok enn segir hann (Heimdallr) sjálfr í Heimdallargaldri:
Og enn segir hann (Heimdallur) sjálfur í Heimdallargaldri:
sjálfvirk stafsetning · óyfirfariðNjörðr has a wife who is called Skaði, daughter of the giant Þjazi. Skaði wants to have the dwelling that her father had owned, which is on certain mountains, at the place called Þrymheimr, but Njörðr wants to be near the sea. They agreed that they should be nine nights in Þrymheimr and then another nine at Nóatún. And when Njörðr came back to Nóatún from the mountain, he spoke this:
gervigreindardrög · óyfirfariðníu em ek systra sonr."
Snorri vitnar í þetta í Gylfaginning 27.4
níu em eg systra sonur."
Brodeur, þar sem Snorri vitnar í erindið: Gylfaginning 27.4
Of sisters nineam I the son.
I am the sonof nine sisters.
4.
(In fjórtánda ásynja er) Gná. Hana sendir Frigg í ýmsa heima at erindum sínum. Hon á þann hest, er renn loft ok lög ok heitir Hófvarpnir. Þat var eitt sinn, er hon reið; at Vanir nökkurir sáu reið hennar í loftinu. Þá mælti einn:
(Hin fjórtánda ásynja er) Gná. Hana sendir Frigg í ýmsa heima að erindum sínum. Hún á þann hest, er rennur loft og lög og heitir Hófvarpnir. Það var eitt sinn, er hún reið; að vanir nokkrir sáu reið hennar í loftinu. Þá mælti einn:
sjálfvirk stafsetning · óyfirfarið(The fourteenth goddess is) Gná. Frigg sends her into various worlds on her errands. She has the horse that runs through sky and sea and is called Hófvarpnir. It happened once, as she was riding, that some of the Vanir saw her ride through the air. Then one of them said:
gervigreindardrög · óyfirfariðhvat þat ferr
eða at lofti líðr?"
Hon svarar:
þó ek ferk
ok at lofti líðk
á Hófvarpni,
þeim er Hamskerpir
gat við Garðrofu."
Snorri vitnar í þetta í Gylfaginning 35.16, Gylfaginning 35.18
hvað það fer
eða að lofti líður?"
Hún svarar:
þó eg fer
og að lofti líðk
á Hófvarpni,
þeim er Hamskerpir
gat við Garðrofu."
what goes there
or glides through the air?"
She answers:
though I go
and glide through the air
on Hófvarpnir,
the one whom Hamskerpir
begot with Garðrofa."
5.
Því næst sendu æsir um allan heim erindreka at biðja, at Baldr væri grátinn ór helju, en allir gerðu þat; mennirnir ok kykvendin ok jörðin ok steinarnir ok tré ok allr málmr . . . . Þá er sendimenn fóru heim ok höfðu vel rekit sín erindi, finna þeir í helli nökkurum, hvar gýgr sat. Hon nefndist Þökk. Þeir biðja hana gráta Baldr ór Helju. Hon svarar:
Því næst sendu æsir um allan heim erindreka að biðja, að Baldur væri grátinn úr Helju, en allir gerðu það; mennirnir og kykvendin og jörðin og steinarnir og tré og allur málmur . . . . Þá er sendimenn fóru heim og höfðu vel rekið sín erindi, finna þeir í helli nokkrum, hvar gýgur sat. Hún nefndist Þökk. Þeir biðja hana gráta Baldur úr Helju. Hún svarar:
sjálfvirk stafsetning · óyfirfariðAnd moreover he (Heimdallr) says himself in Heimdallargaldr:
gervigreindardrög · óyfirfariðþurrum tárum
Baldrs bálfarar;
kyks né dauðs
nautk-a ek karls sonar,
haldi Hel því, er hefir."
Snorri vitnar í þetta í Gylfaginning 49.24
þurrum tárum
Baldurs bálfarar;
Kyks né dauðs
nautk-a eg karls sonar,
Haldi Hel því, er hefur."
with dry tears
for Baldr's funeral pyre;
alive or dead,
I had no good of the old man's son;
let Hel keep what she has."
En þess geta menn, at þar hafi verit Loki Laufeyjarson, er flest hefir illt gert með ásum.
En þess geta menn, að þar hafi verið Loki Laufeyjarson, er flest hefur illt gert með ásum.
sjálfvirk stafsetning · óyfirfariðI am the son of nine sisters."
6.
Þá fór Þórr til ár þeirar, er Vimur heitir, allra áa mest. Þá spennti hann sik megingjörðum ok studdi forstreymis Gríðarvöl, en Loki helt undir megingjarðar. Ok þá er Þórr kom í miðja ána, þá óx svá mjök áin, at uppi braut á öxl honum. Þá kvað Þórr þetta:
Þá fór Þór til ár þeirrar, er Vimur heitir, allra áa mest. Þá spennti hann sig megingjörðum og studdi forstreymis Gríðarvöl, en Loki hélt undir Megingjarðir. Og þá er Þór kom í miðja ána, þá óx svo mjög áin, að uppi braut á öxl honum. Þá kvað Þór þetta:
sjálfvirk stafsetning · óyfirfarið(The fourteenth goddess is) Gná. Frigg sends her into various worlds on her errands. She has the horse that runs through sky and sea and is called Hófvarpnir. It happened once, when she was riding, that certain Vanir saw her ride through the air. Then one of them said:
gervigreindardrög · óyfirfariðalls mik þik vaða tíðir
jötna garða í;
veiztu, ef þú vex,
at þá vex mér ásmegin
jafnhátt upp sem himin."
alls mig þig vaða tíðir
jötna garða í;
veistu, ef þú vex,
að þá vex mér ásmegin
jafnhátt upp sem himin."
since I wish to wade you
into the giants' realms;
know that, if you rise,
then my god-strength will rise
as high up as the sky."
7.
En er Þórr kom til Geirröðar, þá var þeim félögum vísat fyrst í geitahús til herbergis, ok var þar einn stóll til sætis, og sat þar Þórr. Þá varð hann þess varr, at stóllinn fór undan honum upp at ræfri. Hann stakk Gríðarveli upp í raftana og lét sígast fast á stólinn. Varð þá brestr mikill, og fylgði skrækr. Þar höfðu verit undir stólinum dætr Geirröðar, Gjálp ok Greip, ok hafði hann brotit hrygginn í báðum. Þá kvað Þórr:
En er Þór kom til Geirröðar, þá var þeim félögum vísað fyrst í geitahús til herbergis, og var þar einn stóll til sætis, og sat þar Þór. Þá varð hann þess var, að stóllinn fór undan honum upp að ræfri. Hann stakk Gríðarveli upp í raftana og lét sígast fast á stólinn. Varð þá brestur mikill, og fylgdi skrækur. Þar höfðu verið undir stólinum dætur Geirröðar, Gjálp og Greip, og hafði hann brotið hrygginn í báðum. Þá kvað Þór:
sjálfvirk stafsetning · óyfirfariðAnd when Þórr came to Geirröðr's, he and his companion were first shown to a goat-shed for lodging, and there was one chair to sit on, and Þórr sat on it. Then he became aware that the chair was rising under him up towards the roof. He thrust the staff Gríðarvölr up into the rafters and let himself press down hard on the chair. Then there was a great crack, followed by a scream. Geirröðr's daughters, Gjálp and Greip, had been under the chair, and he had broken the backs of both. Then Þórr said:
gervigreindardrög · óyfirfariðneyttak ásmegins
jötna görðum í,
þá er Gjalp ok Greip,
dætr Geirröðar,
vildu hefja mik til himins."
neyttak ásmegins
jötna görðum í,
þá er Gjalp og Greip,
dætur Geirröðar,
vildu hefja mig til himins."
I used my god-strength
in the giants' realms,
when Gjálp and Greip,
Geirröðr's daughters,
wanted to lift me to the sky."
8.
Í Ásgarði fyrir dyrum Valhallar stendr lundr, sá er glasi er kallaðr, en lauf hans allt er gull rautt, svá sem hér er kveðit, at:
Í Ásgarði fyrir dyrum Valhallar stendur lundur, sá er glasi er kallaður, en lauf hans allt er gull rautt, svo sem hér er kveðið, að:
sjálfvirk stafsetning · óyfirfariðNext the Æsir sent messengers throughout the whole world to ask that Baldr be wept out of Hel, and all did so: men and living creatures and the earth and the stones and trees and all metal … When the messengers were going home, having carried out their errand well, they find in a certain cave a giantess sitting there. She called herself Þökk. They ask her to weep Baldr out of Hel. She answers:
gervigreindardrög · óyfirfariðmeð gullnu laufi
fyrir Sigtýs sölum.
Þessi eru hestaheiti í Þorgrímsþulu:
hestar ágætir,
Valr ok Léttfeti,
var þar Tjaldari,
Gulltoppr ok Goti,
getit heyrðak Sóta,
Mór ok Lungr með Mari.
var með Skævaði,
þegn knátti Blakkr bera,
Silfrintoppr ok Sinir,
svá heyrðak Fáks of getit,
Gullfaxi ok Jór með goðum.
er bera kváðu
öflgan Atriða;
Gils ok Falhófnir,
Glær ok Skeiðbrimir
þar var ok Gyllis of getit.
Þessi öxnaheiti eru í Þorgrímsþulu:
hefik gerla fregit,
þeira Rauðs ok Hæfis;
Rekinn ok Kyrr,
Himinhrjótr ok Apli,
Arfr ok Arfuni.
Þessir hestar eru enn talðir í Kálfsvísu:
en Dvalinn Móðni,
Hjálmþér Háfeta,
en Haki Fáki;
reið bani Belja
Blóðughófa,
en Skævaði
skati Haddingja.
en Vifill Stúfi,
Meinþjófr Mói,
en Morginn Vakri,
Áli Hrafni,
er til íss riðu,
en annarr austr
und Aðilsi
grár hvarfaði
geiri undaðr.
en Bjárr Kerti,
Atli Glaumi,
en Aðils Slungni,
Högni Hölkvi,
en Haraldr Fölkvi,
Gunnarr Gota,
en Grana Sigurðr.
en Simul stöng,
Bil ok Hjúki
bera hann.
Snorri vitnar í þetta í Skáldskaparmál 42.2, Skáldskaparmál 72.2, Skáldskaparmál 72.3, Skáldskaparmál 72.4, Skáldskaparmál 72.6, Skáldskaparmál 72.7, Skáldskaparmál 72.8, Skáldskaparmál 73.2
með gullnu laufi
fyrir Sigtýs sölum.
Þessi eru hestaheiti í Þorgrímsþulu:
hestar ágætir,
Valur og Léttfeti,
var þar Tjaldari,
Gulltoppur og Goti,
getið heyrðak Sóta,
Mór og Lungur með Mari.
var með Skævaði,
þegn knátti Blakkur bera,
Silfrintoppur og Sinir,
svo heyrðak Fáks of getið,
Gullfaxi og Jór með goðum.
er bera kváðu
öflgan Atriða;
Gils og Falhófnir,
Glær og Skeiðbrimir
þar var og Gyllis of getið.
Þessi öxnaheiti eru í Þorgrímsþulu:
hefig gerla fregið,
þeirra Rauðs og Hæfis;
Rekinn og Kyr,
Himinhrjótur og Apli,
Arfur og Arfuni.
Þessir hestar eru enn talðir í Kálfsvísu:
en Dvalinn Móðni,
Hjálmþér Háfeta,
en Haki Fáki;
reið bani Belja
Blóðughófa,
en Skævaði
skati Haddingja.
en Vifill Stúfi,
Meinþjófur Mói,
en Morginn Vakri,
Áli Hrafni,
er til ís riðu,
en annar austur
und Aðilsi
grár hvarfaði
geiri undaður.
en Bjár Kerti,
Atli Glaumi,
en Aðils Slungni,
Högni Hölkvi,
en Haraldur Fölkvi,
Gunnar Gota,
en Grana Sigurður.
en Símul stöng,
Bil og Hjúki
bera hann.
with golden leaves
before Sigtýr's [Óðinn's] halls.
These are the names of horses in Þorgrímsþula:
splendid horses,
Valr and Léttfeti,
Tjaldari was there,
Gulltoppr and Goti,
I heard Sóti named,
Mór and Lungr with Marr.
were with Skævaðr,
Blakkr could carry a thane,
Silfrintoppr and Sinir,
so I heard Fákr spoken of,
Gullfaxi and Jór among the gods.
that they said carried
mighty Atriði;
Gils and Falhófnir,
Glær and Skeiðbrimir,
Gyllir too was named there.
These names of oxen are in Þorgrímsþula:
I have learned well,
those of Rauðr and Hæfir;
Rekinn and Kyrr,
Himinhrjótr and Apli,
Arfr and Arfuni.
These horses are also listed in Kálfsvísa:
and Dvalinn Móðnir,
Hjálmþér Háfeti,
and Haki Fákr;
the slayer of Beli [Freyr] rode
Blóðughófi,
and Skævaðr
the lord of the Haddingjar.
and Vífill Stúfr,
Meinþjófr Mór,
and Morginn Vakr,
Áli rode Hrafn
when they rode onto the ice,
and another, eastward,
under Aðils,
a grey one, stumbled about,
wounded by a spear.
and Bjárr Kertr,
Atli Glaumr,
and Aðils Slungnir,
Högni Hölkvir,
and Haraldr Fölkvir,
Gunnarr Goti,
and Sigurðr Grani.
and Simul the pole,
Bil and Hjúki
carry it.
Sá er viðr fegrstr með goðum ok mönnum. 9. 10. 11. 12.
Þat er kallat, at þau sé í tungli.
Það er kallað, að þau sé í tungli.
sjálfvirk stafsetning · óyfirfariðwith dry tears
for Baldr's funeral pyre;
alive or dead,
I had no good of the old man's son;
let Hel keep what she has."
13.
Fjöturrinn heitir Gleipnir, er honum (Fenrisúlfi) heldr. Gervir váru tveir fjötrar til hans, fyrst þeir Drómi ok Læðingr, ok helt hvárgi. Þá var Gleipnir síðan gerr ór sex hlutum:
Fjöturinn heitir Gleipnir, er honum (Fenrisúlfi) heldur. Gervir voru tveir fjötrar til hans, fyrst þeir Drómi og Læðingur, og hélt hvárgi. Þá var Gleipnir síðan gjör úr sex hlutum:
sjálfvirk stafsetning · óyfirfariðAnd people suppose that this was Loki Laufeyjarson, who has done the most harm among the Æsir.
gervigreindardrög · óyfirfariðok ór konu skeggi,
ór fisks anda
ok ór fugla mjólk,
ór bergs rótum
ok ór bjarnar sinum,
ór því var hann Gleipnir gerr.
af Hnikars öxlum,
Huginn til hanga,
en á hræ Muninn.
og úr konu skeggi,
úr fisks anda
og úr fugla mjólk,
úr bergs rótum
og úr bjarnar sinum,
úr því var hann Gleipnir gjör.
af Hnikars öxlum,
Huginn til hanga,
en á hræ Muninn.
and from a woman's beard,
from the breath of a fish
and from the milk of birds,
from the roots of a mountain
and from the sinews of a bear,
from that was Gleipnir made.
from Hnikarr's [Óðinn's] shoulders,
Huginn to the hanged,
and Muninn to the corpses.
14. 15.
Sigmundr tekr nú blóðrefilinn, ok ristu nú í milli sín helluna ok létta eigi fyrr en lokit er at rista, sem kveðit er:
Sigmundur tekur nú blóðrefilinn, og ristu nú í milli sín helluna og létta eigi fyrr en lokið er að rista, sem kveðið er:
sjálfvirk stafsetning · óyfirfariðThen Þórr came to the river called Vimur, the greatest of all rivers. He buckled on his belt of strength and braced himself downstream with Gríðr's staff, and Loki held on beneath the belt of strength. And when Þórr came to the middle of the river, the river rose so much that it broke over his shoulders. Then Þórr spoke this:
gervigreindardrög · óyfirfariðmikla hellu
Sigmundr hjörvi
ok Sinfjötli.
mikla hellu
Sigmundur hjörvi
og Sinfjötli.
the great slab,
Sigmundr with the sword
and Sinfjötli.
Athugasemd:
1. Brot þessi eru tínd saman úr handritum Snorra-Eddu að undanskildu síðasta brotinu, sem er úr Völsunga sögu. Þau eru ýmist leifar af glötuðum Eddukvæðum eða erindi í Eddukvæðastíl, sem hafa farið einstök frá öndverðu. Efnið er bæði úr goðsögum og hetjusögum. (Guðni Jónsson, Eddulyklar 1949)
Athugasemd:
1. Brot þessi eru tínd saman úr handritum Snorra-Eddu að undanskildu síðasta brotinu, sem er úr Völsunga sögu. Þau eru ýmist leifar af glötuðum Eddukvæðum eða erindi í Eddukvæðastíl, sem hafa farið einstög frá öndverðu. Efnið er bæði úr goðsögum og hetjusögum. (Guðni Jónsson, Eddulyklar 1949)
sjálfvirk stafsetning · óyfirfariðNote:
1. These fragments are gathered from the manuscripts of Snorra Edda, except the last, which is from Völsunga saga. They are either remnants of lost Eddic poems or stanzas in the Eddic manner that have stood on their own from the beginning. Their matter comes both from the myths of the gods and from heroic legends. (Guðni Jónsson, Eddulyklar 1949)
gervigreindardrög · óyfirfarið