Rígur gengur meðal manna
Guð sem nefndi sig Ríg dvaldist þrjár nætur í hverju þriggja húsa. Níu mánuðum síðar ól hver húsfreyja son.
Mímir: gervigreindardrög · óyfirfarið
- Í fornum sögum segir, að því er fram kemur í lausamálinu á undan kvæðinu, að einn ásanna, sem Heimdallur hét, hafi gengið með sjávarströnd, komið að bæ og nefnt sig Ríg. Í kvæðinu sjálfu segir aðeins að í árdaga hafi gamall, vitur og sterkur ás gengið grænar brautir: Rígur. Rígsþula 1
- Hann kom að húsi þar sem eldur brann á gólfi. Við arininn sátu gömul hjón, Ái og Edda. Rígur kunni að segja þeim ráð. Edda bar fram þungan og þykkan hleif, fullan af sáðum, soð í skál og soðinn kálf, sem var bestur krásanna. Hann lagðist í mitt rúm þeirra, með hvort þeirra til sinnar handar, og dvaldist þar þrjár nætur. Síðan hélt hann leiðar sinnar og níu mánuðir liðu. Rígsþula 2, Rígsþula 3, Rígsþula 4, Rígsþula 5, Rígsþula 6
- Edda ól son. Þau jósu hann vatni og nefndu hann Þræl. Hann var dökkur, með hrukkótt skinn á höndum, hnýtta hnúa, digra fingur, ljótt andlit, bogið bak og langa hæla. Hann batt bast, bar byrðar og dró heim hrís allan daginn. Rígsþula 7, Rígsþula 8, Rígsþula 9
- Á bæinn kom stúlka sem Þír hét, með bogna fótleggi, aur á iljum, sólbrennda handleggi og bogið nef. Þau Þræll áttu marga syni og dætur, sem báru skarn á akra, gættu svína og geita og grófu torf. „Þaðan eru komnar þræla ættir.“ Rígsþula 10, Rígsþula 11, Rígsþula 12, Rígsþula 13
- Rígur gekk áfram til hallar þar sem Afi og Amma sátu við vinnu sína. Maðurinn telgdi við í vefstól, skegg hans var snyrt og skyrtan aðskorin. Konan spann, með sveig á höfði og nælur á öxlum. Enn sagði Rígur ráð, át soðinn kálf, lá á milli þeirra í þrjár nætur, og níu mánuðir liðu. Rígsþula 14, Rígsþula 15, Rígsþula 16, Rígsþula 17, Rígsþula 19, Rígsþula 20
- Amma ól son, rauðan og rjóðan og bjarteygan, og þau nefndu hann Karl. Hann tamdi uxa, smíðaði arða, reisti hús og hlöður, gerði kerrur og stýrði plógi. Hann gekk að eiga Snör, sem kom í geitaskinnskyrtli með lykla við belti. Af mörgum sonum þeirra og dætrum eru frjálsir bændur komnir. Rígsþula 21, Rígsþula 22, Rígsþula 23, Rígsþula 24, Rígsþula 25
- Næst kom Rígur að sal þar sem dyrnar sneru í suður. Þar inni sátu Faðir og Móðir og horfðust í augu. Húsbóndinn sneri bogastreng og skefti örvar. Húsfreyjan, með fagran höfuðbúnað og í bláleitri skyrtu, strauk lín, og háls hennar var hvítari en nýfallinn snjór. Móðir breiddi útsaumaðan dúk á borð og bar fram þunna, hvíta hveitihleifa, silfurdiska, flesk, steikta fugla og vín. Enn dvaldist hann þrjár nætur, og níu mánuðir liðu. Rígsþula 26, Rígsþula 27, Rígsþula 28, Rígsþula 29, Rígsþula 31, Rígsþula 32, Rígsþula 33
- Móðir ól son, sveipaði hann silki og nefndi hann Jarl. Hár hans var ljóst, vangarnir bjartir og augun hvöss sem í ungum ormi. Hann ólst upp við skildi, boga, spjót, hesta, hunda og sverð. Þá kom Rígur gangandi út úr kjarrinu, kenndi honum rúnir, gaf honum nafn sitt og gekkst við honum sem syni sínum. Hann bað hann að eigna sér ættaróðul sín. Rígsþula 34, Rígsþula 35, Rígsþula 36
- Jarl reið um myrkan skóg og yfir hélug fjöll, barðist, rauð völlinn blóði og vann lönd. Hann réð yfir átján búum og gaf gersemar, hesta og hringa. Sendimenn hans sóttu Ernu, hina mjófingruðu og vitru dóttur Hersis, og þau lifðu sæl saman og áttu marga syni. Sá yngsti, Konur, kunni rúnir sem gátu bjargað mönnum, deyft eggjar og lægt sjó, og hann skildi fuglamál. Hann þreytti rúnir við Ríg jarl og kunni meira og vann sér þannig rétt til að nefnast sjálfur Rígur. Rígsþula 37, Rígsþula 38, Rígsþula 39, Rígsþula 40, Rígsþula 41, Rígsþula 43, Rígsþula 44, Rígsþula 45
- Konur ungi reið um skóga, skaut fugla og veiddi þá í snörur. Kráka á grein spurði hann hvers vegna hann væri að ginna fugla þegar hann gæti riðið hestum og barist. Danur og Danpur, sagði hún, ættu dýrlegri hallir og betri lönd en hann og kynnu að sigla skipi og veita sár. Skömmu síðar endar kvæðið í miðjum klíðum. Rígsþula 46, Rígsþula 47, Rígsþula 48
Þar sem heimildum ber ekki saman
Aðeins í lausamálinu á undan kvæðinu segir að Rígur hafi verið Heimdallur. Kvæðið kallar hann gamlan, vitran og sterkan ás (áss). Kvæðið segir ekki berum orðum að Rígur hafi getið Þræl og Karl: þar segir að hann hafi legið þrjár nætur á milli hverra hjóna og að sonur hafi fæðst níu mánuðum síðar, og Rígur gengst aðeins við Jarli sem syni sínum (rth-s36). Snorri segir ekki þessa sögu. Völuspá hefst á því að beðið er um hljóð af sonum Heimdallar, „meiri og minni“ (vsp-s1), og kann það að endurspegla sömu hugmynd, en kvæðið skýrir ekki orðalagið.
Lestu sjálf(ur)
- Rígsþula 1 — Lausamálið þar sem förumaðurinn guðlegi er nefndur Heimdallur.
- Rígsþula 8 — Þræl lýst, frá hnúum til hæla.
- Rígsþula 36 — Rígur kemur út úr kjarrinu og gengst við Jarli sem syni sínum.
- Rígsþula 48 — Frýjuorð krákunnar, þar sem kvæðið endar.
Hver koma við sögu
Hvers vegna hér í röðinni: Skeið 3: kvæðið hefst á orðinu „Ár“, í árdaga, og segir frá því hvernig stéttir manna urðu til. Það kemur því á eftir sköpun fyrstu mannanna og á undan stríðum goðanna. Engin heimild tímasetur það nánar, og þessi röðun er aðeins til leiðsagnar við lesturinn.








