Snorra-Edda · Skáldskaparmál
Handbók fyrir skáld, sett fram sem samtal í veislu milli sjávarjötunsins Ægis og Braga, guðs skáldskaparins. Til að skýra hvers vegna skáld kalla gull „hár Sifjar“ eða skáldskap „mjöð Óðins“ segir Bragi sögurnar á bak við orðalagið: Iðunni og jötuninn Þjaza, skáldskaparmjöðinn, einvígi Þórs við Hrungni og Geirröð, dýrgripi dverganna, otursgjöldin og bölvaða gull Niflunga, kvörn Fróða, Hrólf kraka, hina endalausu orrustu Hjaðninga. Milli sagnanna og á eftir þeim koma skrár yfir kenningar og skáldleg heiti goða, manna, vopna, skipa, sjávar og margs fleira, hvert sannað með vísum nafngreindra skálda frá 9.–12. öld.
Hvernig á að lesa: Sögur og skrár skiptast á: sögurnar eru kaflar 1–6, 24–26, 46–54 og 62; hitt eru skrár til að glugga í. Nafnaskrárnar undir lokin kalla ekki fram myndaspjöld.
- Fornnorræna — Guðni Jónsson 1954 (útgáfa)
- Íslenska — sjálfvirk stafsetningarfærsla
- Enska — Brodeur 1916 (þýðing) · samröðun sjálfvirk; gervigreindardrög þar sem Brodeur 1916 vantar
- Enska · nútímaleg — gervigreindardrög
Inngangur: gervigreindardrög · óyfirfarið
41Æsir þágu veizlu at ÆgisÆsir þágu veizlu að ÆgisThe Æsir feast at Ægir'sdrögKafli XXXIII hjá Brodeur
Í Mími Loki's quarrel at Ægir's feast
Fyrir hví er gull kallat eldr Ægis? Þessi saga er til þess, er fyrr er getit, at Ægir sótti heimboð til Ásgarðs, en er hann var búinn til heimferðar, þá bauð hann til sín Óðni ok öllum ásum á þriggja mánaða fresti. Til þeirar ferðar varð fyrst Óðinn ok Njörðr, Freyr, Týr, Bragi, Viðarr, Loki, svá ok ásynjur Frigg, Freyja, Gefjun, Skaði, Iðunn, Sif. Þórr var eigi þar. Hann var farinn í austrveg at drepa troll. En er goðin höfðu setzt í sæti, þá lét Ægir bera inn á hallargólf lýsigull, þat er birti ok lýsti höllina sem eldr, ok þat var þar haft fyrir ljós at hans veizlu, sem í Valhöllu váru sverðin fyrir eld. Þá sennti Loki þar við öll goð ok drap þræl Ægis, þann er Fimafengr hét. Annarr þræll hans er nefndr Eldir. Rán er nefnd kona hans, en níu dætr þeira, svá sem fyrr er ritat. At þeiri veizlu vannst allt sjálft, bæði vist ok öl ok öll reiða, er til veizlunnar þurfti. Þá urðu æsir þessir varir, at Rán átti net þat, er hon veiddi í menn alla, þá er á sæ kómu.
Fyrir hví er gull kallað eldur Ægis? Þessi saga er til þess, er fyrr er getið, að Ægir sótti heimboð til Ásgarðs, en er hann var búinn til heimferðar, þá bauð hann til sín Óðni og öllum ásum á þriggja mánaða fresti. Til þeirrar ferðar varð fyrst Óðinn og Njörður, Freyr, Týr, Bragi, Viðar, Loki, svo og ásynjur Frigg, Freyja, Gefjun, Skaði, Iðunn, Sif. Þór var eigi þar. Hann var farinn í austurveg að drepa troll. En er goðin höfðu sest í sæti, þá lét Ægir bera hinn á hallargólf lýsigull, það er birti og lýsti höllina sem eldur, og það var þar haft fyrir ljós að hans veizlu, sem í Valhöllu voru sverðin fyrir eld. Þá sennti Loki þar við öll guð og drap þræl Ægis, þann er Fimafengur hét. Annar þræll hans er nefndur Eldir. Ron er nefnd kona hans, en níu dætur þeirra, svo sem fyrr er ritað. Að þeirri veizlu vannst allt sjálft, bæði vist og öl og öll reiða, er til veizlunnar þurfti. Þá urðu æsir þessir varir, að Ron átti net það, er hún veiddi í menn alla, þá er á sæ komu.
sjálfvirk stafsetning · óyfirfariðWherefore is gold called Ægir's Fire? This tale is to the same purport as we have told before: Ægir went to Ásgard to a feast, but when he was ready to return home, he invited Odin and all the Æsir to visit him in three months' time. First came Odin and Njördr, Freyr, Týr, Bragi, Vídarr, Loki; likewise the Ásynjur: Frigg, Freyja, Gefjun, Skadi, Idunn, Sif. Thor was not there, having gone into the eastern lands to slay trolls. When the gods had sat down in their places, straightway Ægir had bright gold brought in onto the floor of the hall, and the gold gave forth light and illumined the hall like fire: and it was used there for lights at his banquet, even as in Valhall swords were used in place of fire. Then Loki bandied sharp words with all the gods, and slew one of Ægir's thralls, him who was called Five-Finger; another of his thralls was named Fire-Kindler. Rán is the name of Ægir's wife, and their daughters are nine, even as we have written before. At this feast all things were self-served, both food and ale, and all implements needful to the feast. Then the Æsir became aware that Rán had that net wherein she was wont to catch all men who go upon the sea.
Brodeur 1916 · raðað sjálfvirktWhy is gold called Ægir's Fire? This story is to the same effect as the one we told before: Ægir went to a feast in Ásgard, and when he was ready to go home he invited Odin and all the Æsir to visit him in three months' time. First came Odin and Njördr, Freyr, Týr, Bragi, Vídarr, Loki; likewise the Ásynjur: Frigg, Freyja, Gefjun, Skadi, Idunn, Sif. Thor was not there, as he had gone into the eastern lands to kill trolls. When the gods had sat down in their places, Ægir at once had bright gold brought in onto the floor of the hall, and the gold gave out light and lit up the hall like fire; it was used there for light at his banquet, just as in Valhall swords were used in place of fire. Then Loki traded sharp words with all the gods, and killed one of Ægir's slaves, the one called Five-Finger; another of his slaves was called Fire-Kindler. Rán is the name of Ægir's wife, and they have nine daughters, as we have written before. At this feast everything served itself, both food and ale, and all the utensils the feast needed. Then the Æsir discovered that Rán had the net in which she used to catch all men who go to sea.
gervigreindardrög · óyfirfariðNú er þessi saga til þess, hvaðan af þat er, at gull er kallat eldr eða ljós eða birti Ægis, Ránar eða Ægis dætra. Ok af þeim kenningum er nú svá sett, at gull er kallat eldr sævar ok allra hans heita, svá sem Ægir eða Rán eigu heiti við sæinn, ok þaðan af er nú gull kallat eldr vatna eða á ok allra árheita. En þessi heiti hafa svá farit sem önnur ok kenningar, at in yngri skáld hafa ort eftir dæmum inna gömlu skálda, svá sem stóð í þeira kvæðum, en sett síðan út í hálfur þær, er þeim þóttu líkar við þat, er fyrr var ort, svá sem vatnit er sænum, en áin vatninu, en bekkr ánni. Því er þat kallat nýgervingar allt, er út er sett heiti lengra en fyrr finnst, ok þykkir þat vel allt, er með líkendum ferr ok eðli. Svá kvað Bragi skáld:
Nú er þessi saga til þess, hvaðan af það er, að gull er kallað eldur eða ljós eða birti Ægis, Ránar eða Ægis dætra. Og af þeim kenningum er nú svo sett, að gull er kallað eldur sævar og allra hans heita, svo sem Ægir eða Ron eiga heiti við sæinn, og þaðan af er nú gull kallað eldur vatna eða á og allra árheita. En þessi heiti hafa svo farið sem önnur og kenningar, að hin yngri skáld hafa ort eftir dæmum inna gömlu skálda, svo sem stóð í þeirra kvæðum, en sett síðan út í hálfur þær, er þeim þóttu líkar við það, er fyrr var ort, svo sem vatnið er sænum, en áin vatninu, en bekkur ánni. Því er það kallað nýgervingar allt, er út er sett heiti lengra en fyrr finnst, og þykir það vel allt, er með líkindum fer og eðli. Svo kvað Bragi skáld:
sjálfvirk stafsetning · óyfirfariðNow this tale is to show whence it comes that gold is called Fire or Light or Brightness of Ægir, of Rán, or of Ægir's daughters; and now such use is made of these metaphors that gold is called Fire of the Sea, and of all names of the sea, even as Ægir or Rán had names associated with the sea. Therefore gold is now called Fire of Waters or of Rivers, and of all river names.
"But these names have fared just as other figures also have done: the later skalds have composed after the examples of the old skalds, even those examples which stood in their poems, but were later expanded into such forms as seemed to later poets to be like what was written before: as a lake is to the sea, or the river to the lake, or the brook to the river. Therefore all these are called new figures, when terms are expanded to greater length than what was recorded before; and all this seems well and good, so fair as it concurs with verisimilitude and nature. As Bragi the Skald sang:
Brodeur 1916 · raðað sjálfvirktNow this story shows why gold is called Fire or Light or Brightness of Ægir, of Rán, or of Ægir's daughters; and such use is now made of these metaphors that gold is called Fire of the Sea, and of all names of the sea, just as Ægir or Rán had names associated with the sea. So gold is now called Fire of Waters or of Rivers, and of all river names.
"But these names have gone the same way as other figures: the later poets have composed after the examples of the old poets, the very examples that stood in their poems, but these were later expanded into such forms as seemed to later poets to be like what was written before: as a lake is to the sea, or the river to the lake, or the brook to the river. So all these are called new figures, when terms are expanded to greater length than what was recorded before; and all this seems well and good, so far as it agrees with likelihood and nature. As Bragi the poet sang:
gervigreindardrög · óyfirfariðölna bekks við drykkju;
þat gaf Fjölnis fjalla,
með fulli mér stillir.
ölna bekks við drykkju;
það gaf Fjölnis fjalla,
með fulli mér stillir.
The fire of the Brook of Sea-Fish:
For the Drink of the Mountain-Giant.
the fire of the Brook of Sea-Fish:
for the Drink of the Mountain-Giant.
