Snorra-Edda · Skáldskaparmál
Handbók fyrir skáld, sett fram sem samtal í veislu milli sjávarjötunsins Ægis og Braga, guðs skáldskaparins. Til að skýra hvers vegna skáld kalla gull „hár Sifjar“ eða skáldskap „mjöð Óðins“ segir Bragi sögurnar á bak við orðalagið: Iðunni og jötuninn Þjaza, skáldskaparmjöðinn, einvígi Þórs við Hrungni og Geirröð, dýrgripi dverganna, otursgjöldin og bölvaða gull Niflunga, kvörn Fróða, Hrólf kraka, hina endalausu orrustu Hjaðninga. Milli sagnanna og á eftir þeim koma skrár yfir kenningar og skáldleg heiti goða, manna, vopna, skipa, sjávar og margs fleira, hvert sannað með vísum nafngreindra skálda frá 9.–12. öld.
Hvernig á að lesa: Sögur og skrár skiptast á: sögurnar eru kaflar 1–6, 24–26, 46–54 og 62; hitt eru skrár til að glugga í. Nafnaskrárnar undir lokin kalla ekki fram myndaspjöld.
- Fornnorræna — Guðni Jónsson 1954 (útgáfa)
- Íslenska — sjálfvirk stafsetningarfærsla
- Enska — Brodeur 1916 (þýðing) · samröðun sjálfvirk; gervigreindardrög þar sem Brodeur 1916 vantar
- Enska · nútímaleg — gervigreindardrög
Inngangur: gervigreindardrög · óyfirfarið
83Viðkenningar ok sannkenningarViðkenningar og sannkenningarSubstitutions and descriptive termsdrögKafli LXVII hjá Brodeur
Enn eru þau heiti, er menn láta ganga fyrir nöfn manna. Þat köllum vér viðkenningar eða sannkenningar eða fornöfn. Þat eru viðkenningar at nefna annan hlut réttu nafni ok kalla þann, er hann vill nefna, eiganda eða svá at kalla hann þess, er hann nefndi, föður eða afa. Ái er inn þriði. Heitir ok sonr ok arfi, arfuni, barn, jóð ok mögr, erfingi. Heitir ok bróðir, blóði, barmi, hlýri, lifri. Heitir ok niðr, nefi, áttungr, konr, kundr, frændi, kynstafr, niðjungr, ættstuðill, ættbarmr, kynkvísl, ættbogi, afkvæmi, afspringr, höfuðbaðmr, ofsköft. Heita ok mágar, sifjungar, hleytamenn. Heitir ok vinr ok ráðunautr, ráðgjafi, máli, rúni, spjalli, alda þófti, einkili, sessi, sessunautr. Þófti er hálfrýmisfélagi. Heitir ok óvinr, dólgr, andskoti, fjandi, sökkvi, skaðamaðr, banamaðr, þröngvir, sökkvir, ósvífruðr. Þessi heiti köllum vér viðkenningar ok svá, þótt maðr sé kenndr við bæ sinn eða skip sitt, þat er nafn á, eða eign sína, þá er einkarnafn er gefit. Þetta köllum vér sannkenningar, at kalla menn spekimann, ætlunarmann, orðspeking, ráðsnilling, auðmilding, óslækinn, gæimann, glæsimann. Þetta eru fornöfn.
Enn eru þau heiti, er menn láta ganga fyrir nöfn manna. Það köllum vér viðkenningar eða sannkenningar eða fornöfn. Það eru viðkenningar að nefna annan hluta réttu nafni og kalla þann, er hann vill nefna, eiganda eða svo að kalla hann þess, er hann nefndi, föður eða afa. Ái er hinn þriðji. Heitir og sonur og arfi, arfuni, barn, jóð og mögur, erfingi. Heitir og bróðir, blóði, barmi, hlýri, lifri. Heitir og niður, nefi, áttungur, konur, kundur, frændi, kynstafur, niðjungur, ættstuðill, ættbarmur, kynkvísl, ættbogi, afkvæmi, afspringur, höfuðbaðmur, ofsköft. Heita og mágar, sifjungar, hleytamenn. Heitir og vinur og ráðunautur, ráðgjafi, máli, rúni, spjalli, alda þófti, einkili, sessi, sessunautur. Þófti er hálfrýmisfélagi. Heitir og óvinur, dólgur, andskoti, fjandi, sökkvi, skaðamaður, banamaður, þröngir, sökkvir, ósvífruður. Þessi heiti köllum vér viðkenningar og svo, þótt maður sé kenndur við bæ sinn eða skip sitt, það er nafn á, eða eign sína, þá er einkarnafn er gefið. Þetta köllum vér sannkenningar, að kalla menn spekimann, ætlunarmann, orðspeking, ráðsnilling, auðmilding, óslækinn, gæimann, glæsimann. Þetta eru fornöfn.
sjálfvirk stafsetning · óyfirfarið"Beside these there are those terms which men prefix to the names of men: we call such terms epithets of possession, or true terms, or surnames. It is an epithet of possession when one names a thing by its true name, and calls him whom one desires to periphrase Owner of that thing; or Father or Grandfather of that which was named; Grandsire is a third epithet. Moreover, a son is also called Heir, Heritor, Bairn, Child and Boy, Inheritor. A blood-kinsman is called Brother, Twin, Germane, Consanguine; a relation is also called Nephew, Kinsman, Kin, Kith, Friend, Kin-Stave, Descendant, Family-Prop, Family-Stem, Kin-Branch, Family-Bough, Offshoot, Offspring, Head-Tree, Scion. Kinsmen by marriage are further called Sib-folk, Minglers of Blood. A friend is called Counsel-Mate, Counsel-Giver, Adviser, Secret-Sharer, Converser, Bench-Fellow, Fondling, Seat-Mate; bench-fellow also means Cabin-Mate. A foe is called Adversary, Shooter Against One, Hater, Attacker, Scather, Slayer, Hard Presser, Pursuer, Overbearer.
"These terms we call epithets of possession; and so also if a man is known by his dwelling or his ship, which has a name of its own, or by his estate, when a name of its own is given to it.
"This we call true terms: to call a man Wise Man, Man of Thought, Wise in Speech, Sage in Counsel, Wealth Munificent, Not Slack, Endower, Illustrious One; these are surnames.
Brodeur 1916 · raðað sjálfvirkt"Besides these there are the terms that men put before the names of men: we call such terms epithets of possession, or true terms, or surnames. It is an epithet of possession when one names a thing by its true name and calls the man one wishes to periphrase Owner of that thing, or Father or Grandfather of what was named; Grandsire is a third epithet. A son, moreover, is also called Heir, Heritor, Bairn, Child and Boy, Inheritor. A blood-kinsman is called Brother, Twin, Full Brother, Blood-Kin; a relation is also called Nephew, Kinsman, Kin, Kith, Friend, Kin-Stave, Descendant, Family-Prop, Family-Stem, Kin-Branch, Family-Bough, Offshoot, Offspring, Head-Tree, Scion. Kinsmen by marriage are further called Sib-folk, Minglers of Blood. A friend is called Counsel-Mate, Counsel-Giver, Adviser, Secret-Sharer, Converser, Bench-Fellow, Favourite, Seat-Mate; bench-fellow also means Cabin-Mate. A foe is called Adversary, Shooter Against One, Hater, Attacker, Harmer, Slayer, Hard Presser, Pursuer, Overbearer.
"These terms we call epithets of possession; and it is the same if a man is known by his dwelling or his ship, when it has a name of its own, or by his estate, when a name of its own is given to it.
"This is what we call true terms: to call a man Wise Man, Man of Thought, Wise in Speech, Sage in Counsel, Wealth Munificent, Not Slack, Endower, Illustrious One; these are surnames.
gervigreindardrög · óyfirfarið