Opin Edda samhliða útgáfa í vinnslu

Svipdagur og Menglöð

Sonur vekur látna móður sína til að fá hjá henni galdra; í öðru kvæði kemst Svipdagur að varðri höll brúðarinnar sem honum er ætluð.

Mímir: gervigreindardrög · óyfirfarið

  1. Grógaldur (galdur Gróu) hefst við gröf. Sonur kallar við dyr hinna dauðu og biður Gróu móður sína að vakna. Hún hafði sagt honum að koma að kumli sínu ef hann þyrfti einhvern tíma á henni að halda. Grógaldr 1
  2. Gróa spyr hvaða böl valdi því að einkasonur hennar kalli á móður sína, sem komin er í mold. Hann segir að hin lævísa kona sem giftist föður hans hafi lagt fyrir hann grimmilega þraut: að fara þangað sem enginn kemst, til fundar við Menglöðu. Grógaldr 2, Grógaldr 3
  3. Gróa segir honum að leiðin sé löng, en „löng er ástin líka“; hann geti fengið vilja sínum framgengt ef örlögin leyfa. Hann biður hana um góða galdra, því að hann sé ungur og óttist að hann farist á leiðinni. Grógaldr 4, Grógaldr 5
  4. Hún gelur honum níu galdra: fyrst þann sem Rani gól Rindi, til að hann hristi af sér það sem honum þykir illt og leiði sjálfan sig; að lokur Urðar gæti hans; að árnar Horn og Ruður þorni fyrir honum; að óvinir snúist til sátta; að fjötrar falli af limum hans; að sjór kyrrist; gegn frosti á fjöllum; gegn bölvun dauðrar kristinnar konu á dimmum vegi um nótt; og til að hann hafi mál og vit ef hann þarf að eiga orðaskipti við jötun. Grógaldr 6, Grógaldr 7, Grógaldr 8, Grógaldr 9, Grógaldr 10, Grógaldr 11, Grógaldr 12, Grógaldr 13, Grógaldr 14
  5. Hún gól þá standandi á jarðföstum steini innan dyra sinna. Hann skyldi bera orð móður sinnar í brjósti sér: hann mun hafa gnóga heill svo lengi sem hann man þau. Grógaldr 15, Grógaldr 16
  6. Fjölsvinnsmál (mál Fjölsviðs) hefjast við höll sem vafurlogi leikur um. Ókunnur maður kemur þar að. Vörðurinn, Fjölsviður, kallar hann vinalausan varg og segir honum að fara heim. Komumaður segist vilja sjá það sem augu hans þrá: hina skínandi gullnu sali. Fjölsvinnsmál 1, Fjölsvinnsmál 2, Fjölsvinnsmál 31
  7. Þegar komumaður er spurður að nafni segist hann heita Vindkaldur, sonur Vorkalds. Hann spyr hver ráði höllinni: það er Menglöð. Síðan spyr hann hverrar spurningarinnar á fætur annarri og Fjölsviður nefnir allt: grindina Þrymgjöll, sem heldur föstum hverjum þeim sem lýkur henni upp; garðinn Gastrópni, gerðan úr limum Leirbrimis; hundana Gíf og Gera; tréð Mímameið, sem enginn veit af hvaða rótum rennur og hvorki eldur né járn fellir; og gullna hanann Víðópni í greinum þess. Fjölsvinnsmál 6, Fjölsvinnsmál 7, Fjölsvinnsmál 8, Fjölsvinnsmál 10, Fjölsvinnsmál 12, Fjölsvinnsmál 14, Fjölsvinnsmál 20, Fjölsvinnsmál 23, Fjölsvinnsmál 24
  8. Kemst nokkur inn? Hundarnir sofa til skiptis, annar um nætur og hinn um daga. Eina ætið sem gæti glapið þá eru báðar vængbráðir Víðópnis. Vopnið sem gæti sent Víðópni til Heljar er Lævateinn, sem Loftur gerði með rúnum fyrir neðan nágrindur; hann liggur hjá Sinmöru í kistu undir níu lásum. Hún léti hann aðeins af hendi fyrir ljósa ljáinn sem liggur í fjöðrum Víðópnis sjálfs. Fjölsvinnsmál 16, Fjölsvinnsmál 18, Fjölsvinnsmál 26, Fjölsvinnsmál 28, Fjölsvinnsmál 30, Fjölsvinnsmál 25
  9. Salurinn heitir Hyr og titrar eins og hann standi á spjótsoddi. Meðal þeirra sem reistu hann var Loki. Menglöð situr á Lyfjabergi, fjalli sem læknar hverja konu sem klífur það, með níu meyjar við kné sér, þeirra á meðal Eir og Aurboðu, og þær hjálpa þeim sem blóta þær. Fjölsvinnsmál 32, Fjölsvinnsmál 34, Fjölsvinnsmál 36, Fjölsvinnsmál 38, Fjölsvinnsmál 40, Fjölsvinnsmál 33, Fjölsvinnsmál 35, Fjölsvinnsmál 37
  10. Er til nokkur maður sem má sofa í örmum Menglaðar? Enginn, segir Fjölsviður, nema Svipdagur: hin sólbjarta brúður var honum heitin. Komumaður segir honum að hrinda upp hliðunum: hér sé Svipdagur kominn. Hundarnir fagna honum og húsið lýkst upp. Menglöð hótar honum hröfnum ef hann lýgur; hann nefnir sig Svipdag, son Sólbjarts. Hún fagnar honum með kossi: lengi hefur hún setið á fjallinu og beðið hans, og nú munu þau eyða ævinni saman. Fjölsvinnsmál 41, Fjölsvinnsmál 42, Fjölsvinnsmál 43, Fjölsvinnsmál 44, Fjölsvinnsmál 45, Fjölsvinnsmál 47, Fjölsvinnsmál 48, Fjölsvinnsmál 49, Fjölsvinnsmál 50

Þar sem heimildum ber ekki saman

Úr almennri þekkingu, ekki úr þessum textum: Grógaldur og Fjölsvinnsmál eru ekki í Konungsbók, aðalhandriti eddukvæða, heldur eru þau aðeins varðveitt í miklu yngri uppskriftum, og útgefendur lesa þau oft sem tvo helminga einnar sögu, sem stundum er kölluð Svipdagsmál. Hvorugt kvæðið nefnir hitt. Í forníslenskum texta Grógaldurs er sonurinn aldrei nefndur á nafn („Sonr kvað“, grg-s1); nafnið Svipdag í enska dálkinum er frá þýðandanum komið. Tengingin er Menglöð: hann er sendur að leita hennar (grg-s3), og í Fjölsvinnsmálum er hún heitin Svipdegi (fjm-s42). Fyrst segir hann rangt til nafns og kallar sig Vindkald (fjm-s6). Ekkert segir að þessi Gróa sé völvan Gróa sem gól galdra yfir höfði Þórs (s-c25-1). Dauða kristna konan í grg-s13 (kristin dauð kona) bendir til þess að kvæðið hafi verið ort í kristni. Enski dálkurinn í Fjölsvinnsmálum er oft nokkrum erindum á skjön, og í fjm-s2 eru nokkur erindi í einni línu; skrefin vísa í forníslenska textann.

Lestu sjálf(ur)

Hver koma við sögu

GróaSvipdagrMenglöðFjölsviðrVíðófnirSinmaraLokiEirAurboðaRindr

Hvers vegna hér í röðinni: Engin heimild tímasetur söguna. Henni er skipað á eftir sögunni af Frey og Gerði, annarri bónorðsför í eddukvæðum til konu í sal bak við vafurloga (skm-s8, fjm-s31), einungis til hægðarauka fyrir lesandann.

Segðu Hugin

Huginn ber hverja hugsun til ritstjóranna: hugmynd, villu sem þú tókst eftir eða eitthvað sem virkaði ekki.

Um hvað snýst þetta?

Sent með: slóð þessarar síðu og tungumál viðmótsins. Aðeins ritstjórarnir lesa skilaboðin.